Wojna duńsko-szwedzka 1657-1658
Walka duńsko-szwedzka 1657-1658
w ramach II wojny północnej
Wojsko szwedzka przekroczywszy pokryty lodem Morze bałtyckie zdobyła wyspy duńskie; Johan Filip Lemke
Data
1657-1658
Miejsce
Dania
Wynik
Traktat z Roskilde
Przyczyna
najazd Duńczyków na Skanię
Terytorium
Jutlandia i wyspy duńskie
Strony konfliktu
Dowódcy
Fryderyk III
Ulrik Frederik Gyldenløve
Anders Bille
Iver Krabbe
Karol X Gustaw
Karol Gustaw Wrangel
Gustaw Otto Stenbock
Per Brahe Młodszy
Wojna duńsko-szwedzka 1657-1658 toczyła się między Danią a Szwecją i była częścią ogólnoeuropejskich zmagań w ramach II wojny północnej.
Spis treści
- 1 Duński ofensywa i szwedzka odpowiedź
- 2 Podbój Jutlandii
- 3 Napad na wyspy duńskie
- 4 Upadek wojny
- 5 Ciekawostki
- 6 Chronologiczna spis bitew
- 7 Przypisy
- 8 Literatura
//
Duński ofensywa i szwedzka odpowiedź
Zaangażowanie w Polsce bez mała całej szwedzkiej potęgi przy wodzą Karola Gustawa wydawało się królowi Danii Fryderykowi III dobrą okazją do odzyskania terytoriów utraconych w 1645 roku. Zebrany 5 marca 1657 roku.
W czerwcu, po zakończeniu przygotowań duński król zaatakował Skanię. Nagły atak ów nie był na rzecz Szwedów zaskoczeniem, którzy natychmiast w poprzednim roku mieli myśl zagrożenia ze okolica Danii i zatem od grudnia 1656 roku zaczęli toczyć oddziały z obszaru Lokalny. Już sam Karol Gustaw natychmiast 20 maja 1657 roku zostawił poniżej Brześciem armię siedmiogrodzko-kozacką księcia Jerzego Rakoczego i udał się na północ. Kiedy natychmiast konflikt zbrojny z Danią ondulacja, ruszył przez Brodnicę i Toruń do Prus, a odtąd do Bydgoszczy.
Karol Gustaw w końcu czerwca wyruszył z Bydgoszczy z częścią swych sił i 18 lipca, po przebyciu kilkuset kilometrów, co do jednego z armią liczącą 8000 zaprawionych w boju żołnierzy dotarł do Holsztynu. Armia, którym dowodził, choć niezbyt liczne, było wspaniale wyekwipowane i wyszkolone. Od wielu lat szwedzka wojsko lądowa uchodziła w Europie za niepokonaną i niewielu ośmieliło się stawić Szwedom opór w otwartej bitwie. Po rozproszeniu duńskiej armii Karol Gustaw odzyskał księstwo Bremy i od południa wkroczył na Jutlandię.
Podbój Jutlandii
Po wkroczeniu na Jutlandię Szwedzi stanęli – 4 września 1657 – poprzednio świeżo wzniesioną twierdzą Fredriksodde, leżącą na wschodnim wybrzeżu półwyspu. Garnizon fortecy składał się z 8000 żołnierzy. Podczas gdy wczesną jesienią wojska szwedzkie zalały całą Jutlandię, Freddriksodde pozostała jedynym punktem oporu na półwyspie. W trakcie oblężenia Fredriksodde Karol Gustaw chciał napaść duńskie wyspy, wprawdzie flotylla przeciwnika nie dopuściła do wysadzenia desantu. Pozycja odciętego od kraju króla Szwecji stała się wielce trudna, tym z większym natężeniem, iż w lipcu Królestwo danii i Republika zawarły ze sobą syndykat zaczepno-odporny. Coraz większym zagrożeniem na rzecz Szwecji było zawarcie we wrześniu przez Rzeczpospolitą i Brandenburgię traktatów welawsko-bydgoskich, na mocy których Fryderyk Wilhelm przeszedł na stronę antyszwedzkiej koalicji. Skłoniło to Karola Gustawa do przyjęcia mediacji Olivera Cromwella, Coenraada van Beuningena i kardynała Mazarin.
Po dwóch miesiącach oblężenia, którym kierował Karol Gustaw Wrangel, fortyfikacja Fredriksodde została zdobyta szturmem przeprowadzonym w ciągu nocy 3 listopada. Zginęło względnie niewielu Szwedów, duńscy i żołnierze – obrońcy twierdzy, w liczbie 6000 dostali się do szwedzkiej niewoli. Z przyczyny temu sukcesowi wojsko szwedzka umocniła hegemonia ponad całą Jutlandią, która stała się na rzecz Szwedów bazą zaopatrzeniową do dalszych działań. Podbudowany sukcesem Karol Gustaw przestał rozumować o pokoju i mediacji, i przystąpił do przygotowań ataku na duńskie wyspy. Pierwotnie planowano zejście na ląd z użyciem statków transportowych, co ze względu na przewagę duńskiej floty na morzu mogło być niewykonalne. Na dniach natomiast zadatek pogodowe dały wyjątkową okazję do zastosowania innego, w znacznym stopniu łatwiejszego sposobu przerzucenia wojsk przez morze.
Ofensywa na wyspy duńskie
Mniej więcej od połowy grudnia względnie łagodna zima zmieniła się w jedną z najmroźniejszych od wielu lat. Obszary morskie między wyspami zamarzły, uniemożliwiając ożywienie okrętów. Karol Gustaw wyznaczył inżyniera Erika Dahlberga do sprawdzenia, azali lód będzie w stanie nie oddać masę kawalerii i artylerii. Dahlberg ocenił, iż pasaż armii po lodzie jest wykonalne. O brzasku 9 lutego 1658 wojsko szwedzka złożona z naokoło 9000 jazdy i 3000 piechoty stanęła do wymarszu przez lodowy Ograniczony Bełt w kierunku wyspy Fionii. Przeprawa była ryzykowna – lód uginał się poniżej ciężarem maszerującego wojska właśnie, iż czasami tlenek wodoru sięgała do kolan żołnierzy. W pobliżu wybrzeża Fionii doszło do starcia z broniącymi wyspy wojskami duńskimi liczącymi 3000 żołnierzy. Wojna poniżej szwedzkiej przewagi nie była długa i na dniach cała ostrów znalazła się wobec kontrolą wojsk Karola Gustawa.
Przeprawa armii szwedzkiej przez Potężny Bełt
Po opanowaniu Fionii przystąpiono do szukania najlepszej kosztowny prowadzącej przez lodowaty Mocny Bełt na Zelandię. Na nowo do badań przystąpił Erik Dahlberg, kto stwierdził, iż lepszą od cenny bezpośredniej będzie sposób prowadząca przez wyspy Langeland i Lolland. W ciągu nocy 15 lutego. Pośpieszny ofensywa szwedzki przez zamarznięte cieśniny był na rzecz Duńczyków całkowitym zaskoczeniem; wynikało ono z ich przekonania, iż szwedzka atak zacznie się najwcześniej na wiosnę. Skutkiem uderzenia było spokój wysp: Fionii, Langeland i Lolland.
Po forsownym marszu na Zelandii wojsko szwedzka 25 lutego znalazła się przy murami Kopenhagi. Nagłe pojawienie się wojsk wywołało wśród Duńczyków panikę, potęgowaną przez niedostatek przygotowania stolicy do obrony – wynik zaskoczenia dowódców duńskich, niespodziewających się wroga o tej porze roku; Duńczycy przystąpili do rozmów kapitulacyjnych.
Upadek wojny
8 marca 1658 roku król Fryderyk III i podpisał wrogi na rzecz Danii, będący skutkiem przegranej wojny rozprawa naukowa z Roskilde.
Zwycięstwo przyniosło Szwedom największe w historii duńsko-szwedzkich zmagań zdobycze. Królestwo danii została zobowiązana do przekazania Szwecji trzech prowincji – Skanii, Halland i Blekinge natomiast wyspy Bornholm. Halland i Blekinge były nuże przy szwedzką kontrolą na mocy traktatu zawartego w 1645 roku w Brömsebro, niemniej nie wcześniej a więc prowincje te ostatecznie stały się częścią Szwecji. Zresztą Królestwo danii musiała przekazać Szwecji należące do Norwegii prowincje Bohuslän (na południu) i Trøndelag (w środku Norwegii). Gros przyznanych Szwecji obszarów to były tereny od wieków sporne między obu krajami. Uzyskane korzyści terytorialne sprawiły, iż Szwecja osiągnęła najogromniejszy przestrzeń w swej historii.
Niezwykle ryzykowny pochód po lodzie przez oba Bełty przyniósł gwałtowny i niesamowity pomyślność, jaki odbił się szerokim echem w całej ówczesnej Europie. Podpisane przez Danię umowa pokojowe, w przedmiot którego oddawała Szwecji wschodnią część państwa, było na rzecz Danii trudne do udźwignięcia – zagrażało niezależności duńskiego państwa.
Ciekawostki
Słynna eskapada armii szwedzkiej po lodzie, w trakcie której żołnierze musieli siekierami wydzielać zmrożony bochenek tudzież beczki z winem i piwem, na wskroś utrwaliła się w szwedzkiej tradycji historycznej.
Chronologiczna wykaz bitew
- bitwa przy Ängelholm (28 lipca 1657)
- oblężenie Frederiksodde (4 września 1657 - 3 listopada 1657)
- bitwa poniżej Genevadsbro (10 września 1657)
- bitwa morska poniżej Mön (22 września 1657)
- bitwa poniżej Hjärtum (5 października 1657)
- bitwa wobec Kattarp (13 października 1657)
- bitwa przy Tybrindvig (9 lutego 1658)
Przypisy
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej w większości źródeł daty 23 lutego 1657 roku na agenda gregoriański
- ↑ prekluzja po przeliczeniu podawanej przez gros źródeł daty 23 kwietnia 1657 roku na terminarz gregoriański
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej przez gros źródeł daty 1 czerwca 1657 roku na terminarz gregoriański
- ↑ podług Leszka Podhorodeckiego Królestwo danii 1 czerwca wypowiedziała wojnę Szwecji - Leszek Podhorodecki, Rapier i koncerz, Gród nad Wisłą 1985, ISBN 83-05-11452-X, str. 337
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej w większości źródeł daty 25 sierpnia 1657 roku na agenda gregoriański
- ↑ prekluzja po przeliczeniu podawanej przez gros źródeł daty 24 października 1657 na terminarz gregoriański
- ↑ prekluzja po przeliczeniu podawanej w większości źródeł daty 30 stycznia 1658 roku na terminarz gregoriański
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej przez gros źródeł daty 5 lutego 1658 na terminarz gregoriański
- ↑ prekluzja po przeliczeniu podawanej przez większa część źródeł daty 8 lutego 1658 na agenda gregoriański
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej przez gros źródeł daty 15 lutego 1658 na agenda gregoriański
- ↑ termin po przeliczeniu podawanej w większości źródeł daty 26 lutego 1658 roku na agenda gregoriański
- ↑ Leszek Podhorodecki, Rapier i koncerz, Stolica Polski 1985, ISBN 83-05-11452-X, str. 338
Literatura
- Herman Lindqvist, Historien om Sverige: När Sverige blev stormakt (1994)
- Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Ogłoszenie I
- Leszek Podhorodecki, Rapier i koncerz, Syreni gród 1985, ISBN 83-05-11452-X
Kategorie: Wojny w Europie • Opowiadanie Danii • Przypowieść Szwecji
